ગોરખપુર જિલ્લો

ગોરખપુર જિલ્લો
ગોરખપુર જિલ્લો
	ઉત્તર પ્રદેશનો જિલ્લો
	ગોરખપુર જિલ્લાનું ઉત્તર પ્રદેશમાં સ્થાન
દેશ	ભારત
રાજ્ય	ઉત્તર પ્રદેશ
પ્રાંત	ગોરખપુર
મુખ્યમથક	ગોરખપુર
તાલુકાઓ	૭
સરકાર
• લોક સભા મતવિસ્તારો	ગોરખપુર, બાંસગાંવ
વિસ્તાર
• કુલ	૩,૪૪૮ km2 (૧૩૩૧ sq mi)
વસ્તી (૨૦૧૧)
• કુલ	૪૪,૪૦,૮૯૫
• ગીચતા	૧,૨૮૭.૯/km2 (૩૩૩૬/sq mi)
• શહેરી વિસ્તાર	૬,૭૩,૫૦૦ અંદાજિત
વસ્તી વિષયક
• સાક્ષરતા	77.83%
• લિંગ પ્રમાણ	950
સમય વિસ્તાર	UTC+૫:૩૦ (IST)
વાહન નોંધણી	UP-53
મુખ્ય ધોરીમાર્ગો	NH 28, NH 233B, NH 29
વેબસાઇટ	gorakhpur.nic.in

ગોરખપુર જિલ્લો ભારતના ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૭૫ (પંચોતેર) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તે ઉત્તર પ્રદેશનો એક મુખ્ય અને સૌથી મોટા જિલ્લાઓમાંનો એક છે. ગોરખપુર શહેર જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક છે.

ઇતિહાસ

ઇ.સ. ૧૮૦૧માં આ જિલ્લો અવધના નવાબ દ્વારા બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીને સોંપવામાં આવેલ વિસ્તારનો ભાગ હતો. ગોરખપુર જિલ્લાની રચના તેના પછી તરફ કરવામાં આવી હતી. ૧૮૧૩માં નેપાળી ગુરખાઓના આક્રમણને કારણે ૧૮૧૪નું અંગ્રેજ-ગુરખા યુદ્ધ થયું હતું, જે ૧૮૧૬ સુધી ચાલ્યું હતું અને તેમાં ગુરખાઓએ થોડો વિસ્તાર મેળવ્યો હતો. ઇ.સ. ૧૮૨૯માં ગોરખપુર પ્રાંતની રચના આઝમગઢ અને આર.એમ. જિલ્લાઓ સાથે કરવામાં આવી હતી. ૧૮૫૭ના વિપ્લવ દરમિયાન મહંમદ હસને થોડો સમય માટે આ વિસ્તાર પર કબ્જો મેળવ્યો હતો પરંતુ અંગ્રેજ અને ગુરખા સેનાઓએ ઉત્તરમાં જંગ બહાદુર અને દક્ષિણમાં કર્નલ રોક્રોફ્ટના નેતૃત્વમાં ફરીથી વિજય મેળવ્યો હતો.^[૩]

ભૂગોળ

ગોરખપુર જિલ્લો અક્ષાંશ 26°46N અને રેખાંશ 83°22E વચ્ચે સ્થિત છે. જિલ્લાનો કુલ વિસ્તાર ૩૩૨૧ ચો.કિમી. છે. તેની ઉત્તરમાં મહારાજગંજ જિલ્લો, પૂર્વમાં કુશીનગર અને દેવરિયા જિલ્લાઓ, દક્ષિણમાં આંબેડકર નગર, આઝમગઢ અને માઉ જિલ્લાઓ અને પશ્ચિમમાં સંત કબીર નગર જિલ્લો આવેલ છે. ગોરખપુર જિલ્લો ગોરખપુર પ્રાંતમાં આવેલો છે.^[૪]

વહીવટ

ગોરખપુર જિલ્લો સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ કરે છે:^[૫]

કેમ્પીઅરગંજ
સાંજવા
સદર
ચૌરી ચોરા
બાંસગાંવ
ખાજની
ગોલા

વધુમાં તેને ૧૯ સંચાલન વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે:^[૫]

પાલી
પિરૌલી
સાંજવા
ખાજની
ચારગાવા
ભથાત
ઘાઘા
ગોલા
કૌરી રામ
બાંસગાંવ
પિપરીચ
બ્રહ્મપુર
સરદારનગર
ઉરુવા
બારહાલગંજ
બેલઘાટ
ખોરદાર
કેમ્પીઅરગંજ
જુંગલ કૌડીઆ

જિલ્લામાં ગોરખપુર એક માત્ર નગરપાલિકા છે. સાત નગરપંચાયતોમાં પિપરીચ, ગોલા, મુન્દેરા બજાર, પાપે ગંજ, સાંજવા, બરહાલ ગંજ અને બાનીગાંવનો સમાવેશ થાય છે.

અર્થતંત્ર

ઇ.સ. ૨૦૦૬માં પંચાયતી રાજ મંત્રાલય દ્વારા દેશના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી પછાત ૨૫૦ જિલ્લાઓમાં ગોરખપુર જિલ્લાનો સમાવેશ કરાયો હતો. તે બેકવર્ડ રિજીયન્સ ગ્રાંટ ફંડ પ્રોગ્રામ (BRGF)માંથી ભંડોળ મેળવતા દેશના ૩૪ જિલ્લાઓમાંથી એક છે.^[૬]

વસ્તી

ગોરખપુર જિલ્લામાં ધર્મ^[૭]
ધર્મ]			ટકા
હિંદુ			90.28%
ઇસ્લામ			9.09%
અન્ય			0.63%

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર ગોરખપુર જિલ્લાની વસ્તી ૪૪,૪૦,૮૯૫ છે,^[૮] જે ક્રોએશિયા^[૯] અથવા અમેરિકાના કેન્ટુકી રાજ્ય જેટલી છે.^[૧૦] ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી વસ્તી અનુસાર તે ૪૦મો ક્રમ ધરાવે છે. જિલ્લો ૧૩૩૭ વસ્તી ગીચતા ધરાવે છે. ૨૦૦૧-૨૦૧૧ના દાયકા દરમિયાન તેનો વસ્તી વૃદ્ધિ દર ૧૭.૮૧% હતો. ગોરખપુર જિલ્લામાં જાતિ પ્રમાણ દર ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૯૪૪ સ્ત્રીઓનું છે, અને સાક્ષરતા દર ૭૦.૮૩% છે.

ભાષાઓ

ગોરખપુરમાં હિન્દી ભાષા બોલતા ૪૦ લાખ લોકો છે. ભોજપુરી અને દેવનાગરી લિપીની ભાષાઓ પણ અહીં બોલાય છે.^[૧૧]

સંદર્ભ

↑ "Gorakhpur". મેળવેલ 26 October 2018. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
↑ "NIC GORAKHPUR 2011 CENSUS". Government of India, NIC. 2020. મેળવેલ 19 May 2021. {{cite news}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
↑ "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 12, page 334 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library". dsal.uchicago.edu. મૂળ માંથી 2020-10-29 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૨૬ માર્ચ ૨૦૧૮. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
↑ "Gorakhpur". મૂળ માંથી 2019-04-12 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૦. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
1 2 "ADMINISTRATION". gorakhpur.nic.in. મૂળ માંથી 2018-03-20 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૨૬ માર્ચ ૨૦૧૮. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
↑ Ministry of Panchayati Raj (૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૯). "A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme" (PDF). National Institute of Rural Development. મૂળ (PDF) માંથી ૫ એપ્રિલ ૨૦૧૨ પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧. {{cite web}}: Check date values in: |access-date=, |date=, and |archive-date= (મદદ)
↑ http://www.census2011.co.in/data/religion/district/559-gorakhpur.html
↑ "District Census 2011". Census2011.co.in. ૨૦૧૧. મેળવેલ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
↑ US Directorate of Intelligence. "Country Comparison:Population". મૂળ માંથી 2011-09-27 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧. Croatia 4,440,895 July 2011 est. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
↑ "2010 Resident Population Data". U. S. Census Bureau. મૂળ માંથી ૨૧ જુલાઇ ૨૦૧૧ પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧. Kentucky 4,440,895 {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
↑ M. Paul Lewis, સંપાદક (૨૦૦૯). "Bhojpuri: A language of India". Ethnologue: Languages of the World (16th આવૃત્તિ). Dallas, Texas: SIL International. મેળવેલ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧. {{cite encyclopedia}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)

બાહ્ય કડીઓ

[gkp-1] "Gorakhpur". મેળવેલ 26 October 2018. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)

[Merged-2] "NIC GORAKHPUR 2011 CENSUS". Government of India, NIC. 2020. મેળવેલ 19 May 2021. {{cite news}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)

[3] "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 12, page 334 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library". dsal.uchicago.edu. મૂળ માંથી 2020-10-29 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૨૬ માર્ચ ૨૦૧૮. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)

[sonu-4] "Gorakhpur". મૂળ માંથી 2019-04-12 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૦. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)

[admin-5] 1 2 "ADMINISTRATION". gorakhpur.nic.in. મૂળ માંથી 2018-03-20 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૨૬ માર્ચ ૨૦૧૮. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)

[brgf-6] Ministry of Panchayati Raj (૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૯). "A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme" (PDF). National Institute of Rural Development. મૂળ (PDF) માંથી ૫ એપ્રિલ ૨૦૧૨ પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧. {{cite web}}: Check date values in: |access-date=, |date=, and |archive-date= (મદદ)

[7] ttp://www.census2011.co.in/data/religion/district/559-gorakhpur.html

[districtcensus-8] "District Census 2011". Census2011.co.in. ૨૦૧૧. મેળવેલ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)

[cia-9] US Directorate of Intelligence. "Country Comparison:Population". મૂળ માંથી 2011-09-27 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧. Croatia 4,440,895 July 2011 est. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)

[10] "2010 Resident Population Data". U. S. Census Bureau. મૂળ માંથી ૨૧ જુલાઇ ૨૦૧૧ પર સંગ્રહિત. મેળવેલ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧. Kentucky 4,440,895 {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)

[11] M. Paul Lewis, સંપાદક (૨૦૦૯). "Bhojpuri: A language of India". Ethnologue: Languages of the World (16th આવૃત્તિ). Dallas, Texas: SIL International. મેળવેલ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧. {{cite encyclopedia}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)

[૧]

[૨]

[૩]

[૪]

[૫]

[૬]

[૭]

[૮]

[૯]

[૧૦]

[૧૧]

v t e ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના પ્રાંતો અને જિલ્લાઓ
અલીગઢ પ્રાંત	અલીગઢ એટા કાંશીરામ નગર/કાસગંજ મહામયાનગર/હાથરસ
પ્રયાગરાજ પ્રાંત	પ્રયાગરાજ કૌશમ્બી પ્રતાપગઢ ફતેહપુર
આગ્રા પ્રાંત	આગ્રા ફિરોઝાબાદ મથુરા મૈનપુરી
આઝમગઢ પ્રાંત	આઝમગઢ બલિયા મઊ
કાનપુર પ્રાંત	ઇટાવા ઔરૈયા કન્નોજ કાનપુર દેહાત કાનપુર નગર/અકબરપુર ફાર્રુખાબાદ
ગોરખપુર પ્રાંત	કુશીનગર ગોરખપુર દેવરિયા મહારાજગંજ
ચિત્રકૂટ પ્રાંત	ચિત્રકૂટ બાંદા મહોબા હમીરપુર
ઝાંસી પ્રાંત	જાલૌન ઝાંસી લલિતપુર
દેવીપાટન પ્રાંત	ગોંડા બલરામપુર બહરાઇચ શ્રાવસ્તી
અયોધ્યા પ્રાંત	અમેઠી આંબેડકર નગર અયોધ્યા બારાબાંકી સુલ્તાનપુર
બરેલી પ્રાંત	પીલીભીત બદાયૂં બરેલી શાહજહાંપુર
બસ્તી પ્રાંત	બસ્તી સિદ્ધાર્થનગર સંત કબીર નગર
મિર્જાપુર પ્રાંત	ભદોહી નગર મિર્જાપુર સોનભદ્ર
મુરાદાબાદ પ્રાંત	અમરોહા બિજનૌર મુરાદાબાદ રામપુર સંભલ
મેરઠ પ્રાંત	ગાજિયાબાદ ગૌતમ બુદ્ધ નગર બાગપત બુલન્દ શહેર મેરઠ હાપુર
લખનૌ પ્રાંત	ઉન્નાવ રાયબરેલી લખનૌ લખિમપુર ખેરી સીતાપુર હરદોઇ
વારાણસી પ્રાંત	ગાજીપુર ચન્દૌલી જૌનપુર વારાણસી
સહરાનપુર પ્રાંત	મુજફ્ફરનગર શામલી સહરાનપુર