પાંડવ

પાંડવ એટલે કે રાજા પાંડુનો પુત્ર. હિંદુ ધર્મના પૌરાણિક મહાગ્રંથ મહાભારતની કથા અનુસાર પાંડુ નામના રાજાને પાંચ પુત્રો હતાં, (૧) યુધિષ્ઠિર (૨) ભીમ (૩) અર્જુન (૪) નકુળ અને (૫) સહદેવ. આ પાંચે ભાઈઓ પાંડવો તરીકે ઓળખાય છે અને જ્યારે તેમાંથી કોઈ એકનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે ત્યારે તેને પાંડવ તરિકે સંબોધવામાં આવે છે.

પાંડવોના માતા-પિતા

પાંડવોના પિતાનું નામ પાંડુ હતું. તેઓ ખૂબ જ પ્રતાપી યદુવંશી રાજા હતા. પાંડુ રાજાની બે પત્નીઓ હતી, કુંતી અને માદ્રી. યુધિષ્ઠિર, ભીમ તથા અર્જુનની માતા કુંતી હતી જ્યારે નકુળ તથા સહદેવ માદ્રીના પુત્રો હતા.

પાંડવો અને દેવતાઓના અવતાર

રાજા પાંડુને એક ઋષિના શાપને કારણે સંતાનસુખ પ્રાપ્ત થઈ શકે તેમ નહોતું. આથી તેમની પત્ની કુંતીએ દુર્વાસા ઋષિ દ્વારા મળેલા ખાસ મંત્રનો ઉપયોગ કરીને દેવતાઓનું આહ્વાન કર્યું અને પાંચેય પાંડવોનો જન્મ થયો. આથી પાંડવોને દેવતાઓના અંશ કે અવતાર માનવામાં આવે છે:

યુધિષ્ઠિર: તે ધર્મરાજ (યમદેવ) ના અંશથી જન્મ્યા હતા. તેઓ સત્ય, ન્યાય અને ધર્મના પ્રતીક ગણાય છે.
ભીમ: તે વાયુદેવના અંશથી જન્મ્યા હતા. તેઓ અતિશય બળવાન અને શક્તિના પ્રતીક હતા.
અર્જુન: તે દેવોના રાજા ઇન્દ્રદેવના અંશથી જન્મ્યા હતા. તેઓ અજોડ ધનુર્ધર અને વીર યોદ્ધા હતા.
નકુળ: કુંતીની સહમતિથી માદ્રીએ અશ્વિનીકુમારો (દેવોના વૈદ્ય) માંથી પ્રથમ અશ્વિનીકુમારનું આહ્વાન કર્યું હતું. નકુળ અત્યંત રૂપવાન અને અશ્વવિદ્યામાં નિપુણ હતા.
સહદેવ: માદ્રીના બીજા પુત્ર સહદેવ બીજા અશ્વિનીકુમારના અંશથી જન્મ્યા હતા. તેઓ ત્રિકાળજ્ઞાની (ભવિષ્ય જોઈ શકનારા) અને પશુપાલન તથા નક્ષત્રવિદ્યામાં હોશિયાર હતા.

અન્ય મહત્વની વિગતો

દ્રૌપદી સાથે વિવાહ: કુંતીના અજાણતા આપેલા આદેશ ("જે લાવ્યા હોય તે પાંચેય ભાઈઓ વહેંચી લો") ને કારણે પાંચેય પાંડવોના લગ્ન દ્રૌપદી સાથે થયા હતા. મહાભારતનું યુદ્ધ: કૌરવો દ્વારા થયેલા અધર્મ અને અન્યાય સામે પાંડવોએ કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં ૧૮ દિવસ સુધી મહાભારતનું યુદ્ધ લડ્યું હતું. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના માર્ગદર્શન હેઠળ પાંડવોનો વિજય થયો અને તેમણે અધર્મનો નાશ કર્યો. સ્વર્ગાહરોહણ: યુદ્ધ પછી યુધિષ્ઠિર હસ્તિનાપુરના રાજા બન્યા. લાંબા શાસન બાદ, પાંડવો અને દ્રૌપદીએ સંસારનો ત્યાગ કરીને હિમાલય તરફ સ્વર્ગની યાત્રા (પ્રસ્થાન) કરી હતી. આ આખી યાત્રામાં માત્ર યુધિષ્ઠિર જ સશરીર સ્વર્ગમાં પહોંચી શક્યા હતા.

સંદર્ભ

મહાભારત