રાણકી વાવ

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
રાણકી વાવ
Rani ki vav 02.jpg
રાણકી વાવ
યુનેસ્કો વિશ્વ ધરોહર સ્થળ
અધિકૃત નામરાણી-કી-વાવ, પાટણ, ગુજરાત
સ્થળપાટણ, પાટણ તાલુકો, ભારત
અક્ષાંસ-રેખાંશ23°51′32″N 72°6′6″E / 23.85889°N 72.10167°E / 23.85889; 72.10167
વિસ્તાર4.68, 125.44 ha (504,000, 13,502,000 sq ft)
માપદંડmasterpiece of human creative genius, object illustrates significant stage in human history Edit this on Wikidata[૧]
સંદર્ભ922
સમાવેશ૨૦૧૪ (અજાણ્યું સત્ર)
રાણકી વાવ is located in Gujarat
રાણકી વાવ
Location of રાણકી વાવ
રાણકી વાવ is located in India
રાણકી વાવ
રાણકી વાવ (India)

રાણકી વાવ અથવા રાણી કી વાવ ગુજરાત રાજ્યના પાટણ જિલ્લાનાં પાટણ શહેરમાં આવેલી એક ઐતિહાસિક વાવ છે. આ વાવ પાટણ શહેરનું એક જોવાલાયક સ્થળ છે જેની દેશ-વિદેશના હજારો પર્યટકો મુલાકાત લે છે.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

વિશ્વ વિરાસત તકતી

અણહિલવાડ પાટણના સોલંકી વંશના સ્થાપક મૂળરાજ સોલંકીના પુત્ર ભીમદેવ પહેલાની પત્ની અને જુનાગઢ ના ચુડાસમા વંશના રાજા રા ખેંગાર ના પુત્રી રાણી ઉદયમતીએ ૧૧મી સદીના અંતિમ ચતુર્થાંશમાં પ્રજા માટે પાણીની વ્યવસ્થા ઉભી કરવા વાવનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું.[૨][૩][૪]

સદીઓ અગાઉ સરસ્વતી નદીમાં આવેલા પૂર અને અન્ય ઘટનાક્રમથી આ વાવ જમીનમાં દટાઈ ગઈ હતી જેથી ધરતી તળે દબાયેલી આ વાવ પર કોઈની નજર પહોંચી શકી ન હતી. પરંતુ, ર૦મી સદી સુધી લોકોથી અલિપ્ત રહેલી આ વાવને મૂળ સ્વરૂપમાં લાવવા ભારતીય પુરાતત્વ વિભાગે ઇ.સ. ૧૯૬૮માં વાવમાં ભરાયેલી માટીને બહાર કાઢવા ઉત્ખનન કાર્યવાહી આરંભતા ઘણા વર્ષો બાદ વાવ તેના મૂળ સ્વરૂપમાં આવી હતી.

સ્થાપત્ય[ફેરફાર કરો]

અપ્સરાઓની કલાત્મક મૂર્તિ

રાણકી વાવનું મુખ પૂર્વ તરફ ખુલે છે. રાણકી વાવ ૬૪ મીટર લાંબી, ૨૦ મીટર પહોળી અને ૨૭ મીટર ઊંડી છે. તે સાત માળ જેટલી ઊંડી છે.આ વાવ જયા પ્રકાર ની વાવ છે. વાવમાં દેવીદેવતાઓની સાથે-સાથે અનુચરતી અપ્સરાઓ અને નાગકન્યાઓની પણ કલાત્મક મૂર્તિઓ કંડારવામાં આવી છે.

અહીંયા એક નાનો દરવાજો છે જે સિદ્ધપુર તરફ જતાં ૩૦ કિલોમીટર લાંબાં એક બોગદામાં ખુલે છે. આ પ્રવેશદ્વાર અત્યારે કાદવ અને પથ્થરોથી ભરાઈ ગયેલું છે પણ મૂળતઃ આ માર્ગ સંકટ સમયે રાજા અને રાજપરિવારને ભાગવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હોવાનું અનુમાન છે.

નિરૂપણ[ફેરફાર કરો]

ભારતીય રિઝર્વ બેંકે વર્ષ ૨૦૧૮માં બહાર પાડેલી નવી જાંબલી રંગની રૂપિયા ૧૦૦ની ચલણી નોટોમાં પાછળની તરફ રાણકી વાવ દર્શાવવામાં આવી છે.[૫]

છબીઓ[ફેરફાર કરો]

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. http://whc.unesco.org/en/list/922.
  2. "રાણકી વાવ". www.siddhpur.com. Retrieved ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭. Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  3. "Rani-ki-Vav (the Queen's Stepwell) at Patan, Gujarat – UNESCO World Heritage Centre". whc.unesco.org (અંગ્રેજી માં). Retrieved 2015-12-05. Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  4. Shastri, Hariprasadji (1976). Gujaratlo Rajkiya Ane Sanskritik Itihas Granth Part-iii Itihasni Gujaratlo Rajkiya Ane Sanskritik Itihas Granth Part-iv Solanki. pp. 136–237. Check date values in: |date= (મદદ)
  5. "RBI to Issue New Design ₹ 100 Denomination Banknote". rbi.org.in (અંગ્રેજી માં). Retrieved 2018-07-19. Check date values in: |accessdate= (મદદ)

વધુ વાંચન[ફેરફાર કરો]

  • Jutta Jain Neubauer: The Stepwells of Gujarat. An Art-historical Perspective. Abhinav Publications, 1981, ISBN 0-391-02284-9.
  • Morna Livingston, Milo C. Beach: Steps to Water. The Ancient Stepwells of India. Princeton Architectural Press, 2002, ISBN 1-56898-324-7.