અમરેલી જિલ્લો

વિકિપીડિયામાંથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
અમરેલી
—  જિલ્લો  —
ગુજરાતમાં અમરેલીનું સ્થાન
રાજ્ય ગુજરાત
મુખ્ય મથક અમરેલી
વસતી (૨૦૧૧)
 • કુલ
ગુજરાત રાજ્યમાં સૌરાષ્ટ્રના જિલ્લાઓ

અમરેલી જિલ્લો ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલો એક જિલ્લો છે. અમરેલી જિલ્લાનું નામ અમરેલી શહેર ઉપરથી પડેલ છે, જે જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. સીંગ,કપાસ તેમજ ઘઉંની ખેતી માટે માત્ર ગુજરાત રાજ્યમાં જ નહીં પણ આખા ભારત દેશમાં મશહુર છે અને આ જિલ્‍લામાં પીપાવાવ બંદર આવેલું છે. રાજુલામાં ભારત દેશનો સૌથી મોટો સિમેન્ટ પ્લાંટ આવેલ છે. આ જિલ્‍લામાં કુલ ૧૧ તાલુકાઓ આવેલા છે.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

રાજાશાહી કાળમાં અમરેલી જિલ્લો વડોદરા રાજ્યનો ભાગ હતો. નાગનાથ મંદિરમાના એક શિલાલેખ ઉપરથી જાણવા મળે છે કે અમરેલીનું પ્રાચીન નામ અમરવલ્લી હતું. આશરે ૧૭૩૦ માં દામાજીરાવ ગાયકવાડ કાઠિયાવાડમાં ઉતરી આવ્યા તે સમયે, અમરેલી પર ત્રણ પક્ષોનો, જાલિયા જાતિના કાઠીઓ, દિલ્હીના બાદશાહ પાસેથી મેળવેલી જમીનની સનદ ધરાવતા કેટલાક સૈયદો અને અમદાવાદના સૂબાના તાબેદાર જૂનાગઢના ફોજદારનો કબ્‍જો હતો. દામાજીરાવે એ તમામ પર ખંડણી નાખી. આમ મરાઠા સરદાર દામાજીરાવ ગાયકવાડે ઈ.સ.૧૭૪ર-૪૩ માં આરેલી અને લાઠી ખાતે લશ્કરી થાણા સ્થાપ્યાં. ૧૮ર૦ સુધી ગાયવાડના સ્રબા વિઠલરાવ દેવાજીનું કાઠીયાવાડ પર નિયંત્રણ રહયુ, જેઓ ગાયકવાડે મેળવેલા મુલકના પાટનગર અમરેલી ખાતે રહેતા હતા. ક્રમમાં આવતા તે પછીના સંપાદન કરેલ, અગાઉ છાભરિયા તરીકે ઓળખતા દામનગર અને છ ગામો હતા, જે લાઠીના લાખાજીએ પોતાની પુત્રીના દામાજીરાવ ગાયકવાડ સાથેના લગ્નપ્રસંગે દહેજમાં આપ્યા હતા. બાબરાના કાઠીઓ અને બીદૃઓએ લઈ લીધેલા કેટલાક ગામો પાછા મેળવીને વિઠલરાવ દેવાજીએ આમા વધારો કર્યો. આ સંપાદનથી ર૬ ગામોનો દામનગર મહાલ બન્યો. પાછળની આ મહાલ લાઠી તાલુકામાં ભેળવવામાં આવ્યો.

જિલ્લાની પુનઃરચનાની યોજના હેઠળ આ જિલ્લાને તબદીલ કરવામાં આવેલ હતો. છેલ્લા સૈકા દરમિયાન ધારીનો કિલ્લો, સરસીયાના થેબાની કાઠીના કબ્જામાં હતો. જે તેમણે રાણીંગવાલા નામના પ્રખ્યાત બહારવટીયાને મફત સોંપી દીધો. રાણીંગવાલા બહારવટા માટે બહાર ગયો હતો ત્યારે ગાકવાડે ધારી તાલુકો પોતાના પ્રદેશમાં ભેળવી દીધો. ગાયકવાડે સૌ પ્રથમ કોડિનારમાં કયારે પ્રવેશ કર્યો તે ચોકકસ નથી, પરંતુ તેનું એક થાણું મૂળ દ્વારકામાં હતું, જેના નિભાવ માટે જૂનાગઢના નવાબે કોડિનારની અર્ધી મહેસૂલી જૂનાગઢના નવાબે કોડિનારની અર્ધી મહેસૂલી રકમ સૂપ્રત કરી દીધી હતી. [૧]

અમરેલી જિલ્લામાંં આવેલા તાલુકાઓ[ફેરફાર કરો]

વસ્તી વિતરણ[ફેરફાર કરો]

વસ્તી ૧૩,૯૦,૦૦૦ (૨૦૦૧ની ગણતરી પ્રમાણે)
વસ્તીની ગીચતા ૧૮૮ માણસો પ્રતિ વર્ગ કી.મી.
સ્ત્રી-પુરૂષનો ગુણોત્તર ૯૮૭ સ્ત્રીઓ દર ૧૦૦૦ પુરૂષોએ
સાક્ષરતાનો દર ૬૬.૧૦%
હવાઇ મથક નથી
બંદર પીપાવાવ

જોવાલાયક સ્થળો[ફેરફાર કરો]

અમરેલી[ફેરફાર કરો]

  • અમરેલીનો ટાવર
  • રાજમહેલ અમરેલી
  • ગિરધરભાઇ સંગ્રહાલય અમરેલી
  • રેલ્‍વે સ્‍ટેશન અમરેલી
  • સરકારી જિલ્‍લા પુસ્‍તકાલય - અમરેલી
  • નાગનાથ મંદિર - અમરેલી
  • જુમ્‍મા મસ્‍િજદ
  • જીવન મુક્તેશ્વર મંદિર
  • કામનાથ મહાદેવ મંદિર
  • કૈલાસ મુક્ત‍િધામ
  • દ્વારકાધીશ હવેલી
  • ભોજલરામ ધામ ફતેપુર
  • સ્‍વામિનારાયણ મંદિર નાના માચિયાળા
  • કવિ ઇશ્વરદાન સમૃતિ મંદિર ઇશ્વરીયા
  • કત્રી ગુરુદત્ત મંદિર
  • મહાત્‍મા મુળદાસ બાપુની જગ્‍યા
  • કામનાથ ડેમ
  • સ્‍વા. ગુરુકુળ તરવડા
  • સિદ્ધ‍િ વિનાયક મંદિર
  • બાલભવન જીલ્લા લોક વિજ્ઞાન કેન્દ્ર અમરેલી
  • બાલભવન કોમ્પ્યુટર સેન્ટર અમરેલી

લાઠી[ફેરફાર કરો]

  • ચાવંડ દરવાજો
  • શાહગૌરા વાવ
  • કલાપી તીર્થ
  • ભુરખીયા હનુમાન મંદિર

લીલીયા[ફેરફાર કરો]

  • ઉમિયામાતા મંદિર લીલીયા મોટા
  • અંટાળીયા મહાદેવ

બાબરા[ફેરફાર કરો]

  • પાંડવકુંડ
  • રાંદલમાતા મંદિર દડવા

ધારી[ફેરફાર કરો]

  • ખાડિયા મંદિર, ધારી
  • શ્યામ સુંદર મંદિર સરસીયા
  • ખોડિયાર ડેમ ધારી
  • દાનગીગેવ મંદિર ચલાલા

ખાંભા[ફેરફાર કરો]

  • વનવહિર - મિતિયાળા ફોરેસ્‍ટ બંગલો
  • મહાદેવ મંદિર અંટાળીયા
  • હનુમાનગાળા - ખાંભા

કુંકાવાવ[ફેરફાર કરો]

  • કૃષ્‍ણવલ્‍લભાચાર્ય સ્‍મૃતિ મંદિર - કુંકાવાવ
  • સ્‍વામીનારાયણ મંદિર વડિયા
  • સંત વેલનાથ સમાધિ અને હુકશાપીર દરગાહ - ખડખડ

રાજુલા[ફેરફાર કરો]

  • બલાડમાતા મંદિર - રજ્જુ ભેરાઇ
  • વિકટર ગામે ઇજનેરનું સ્‍મૃતિસ્‍થાન - રાજુલા
  • રાજુલાનો ટાવર
  • ચાંચ બંગલો - રાજુલા
  • રાજુલાનો સમુહકાંઠો
  • પીપાવાવ પોર્ટ - રાજુલા
  • અલ્‍ટ્રાટેક સિમેન્‍ટ ફેકટરી રાજુલા
  • પીપાભગનું મંદિર - પીપાવાવ
  • ચાંચ બંદર – રાજુલા

જાફરાબાદ[ફેરફાર કરો]

  • શિયાળબેટ
  • વારાહસ્‍વરૂપ મંદિર
  • જાફરાબાદ પૌરાણકિ કિલ્‍લો
  • લુણસાપુરિયાદાદાની મૂર્ત‍િ

સાવરકુંડલા[ફેરફાર કરો]

  • વારાહી માતા મંદિર (હઠીલા)

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. અમરેલી જિલ્લા પંચાયત વેબસાઈટ http://amrelidp.gujarat.gov.in/amreli/jilla-vishe/etihas1.htm

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]

અમરેલી કલેક્ટર,અધિકૃત વેબ જુનાસાવર ગ્રામ પંચાયતની વેબસાઇટ

ગુજરાતના જિલ્લાઓ અને ગુજરાતનું ભૌગોલિક સ્થાન
એકત્રીત માહિતિ
જિલ્લા અને­ જિલ્લા મથકો­ની યાદી
ક્રમ જિલ્લો જિલ્લા મથક
અમદાવાદ અમદાવાદ
અમરેલી અમરેલી
અરવલ્લી મોડાસા
આણંદ આણંદ
કચ્છ ગાંધીધામ
ખેડા નડીઆદ
ગાંધીનગર ગાંધીનગર
ગીર સોમનાથ વેરાવળ
છોટાઉદેપુર છોટાઉદેપુર
૧૦ જામનગર જામનગર
૧૧ જૂનાગઢ જુનાગઢ
૧૨ ડાંગ આહવા
૧૩ તાપી વ્યારા
૧૪ દાહોદ દાહોદ
૧૫ દેવભૂમિ દ્વારકા ખંભાળીયા
૧૬ નર્મદા રાજપીપળા
૧૭ નવસારી નવસારી
૧૮ પંચમહાલ ગોધરા
૧૯ પાટણ પાટણ
૨૦ પોરબંદર પોરબંદર
૨૧ બનાસકાંઠા પાલનપુર
૨૨ બોટાદ બોટાદ
૨૩ ભરૂચ ભરૂચ
૨૪ ભાવનગર ભાવનગર
૨૫ મહીસાગર લુણાવાડા
૨૬ મહેસાણા મહેસાણા
૨૭ મોરબી મોરબી
૨૮ રાજકોટ રાજકોટ
૨૯ વડોદરા વડોદરા
૩૦ વલસાડ વલસાડ
૩૧ સાબરકાંઠા હિંમતનગર
૩૨ સુરત સુરત
૩૩ સુરેન્દ્રનગર વઢવાણ
ભારતના નક્શામાં ગુજરાતનું સ્થાન
India Gujarat locator map.svg