તાપી નદી

વિકિપીડિયામાંથી
(તાપી થી અહીં વાળેલું)
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
તાપી
તાપ્તી, સુર્યપુત્રી
River
રાજ્યો મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત
Cities બેતુલ, બુરહાનપુર, ભુસાવલ, નંદુરબાર, સુરત, સિંદખેડા
Source મુલ્તાઇ બેતુલ
 - location સાતપુડા
Mouth ખંભાતનો અખાત (અરબી સમુદ્ર)
 - location ડુમ્મસ, સુરત, ગુજરાત
લંબાઇ ૭૨૪ km (૪૫૦ mi) approx.
Discharge for ડુમ્મસ
 - average ૪૮૯ m3/s (૧૭,૨૬૯ cu ft/s) [૧]
 - max ૯,૮૩૦ m3/s (૩,૪૭,૧૪૩ cu ft/s)
 - min ૨ m3/s (૭૧ cu ft/s)
સુરત નજીક તાપી નદી નું વિહંગમ દૃશ્ય
તાપી નદી, સુરત નજીક.

તાપી નદી મધ્ય ભારતની એક મહત્વની નદી છે. તાપી નદીની લંબાઇ ૭૨૪ કિ.મી. છે. તાપી, નર્મદા અને મહી નદીઓ એવી છે કે જે પૂર્વથી પશ્ચિમ દિશામાં વહે છે.

તાપી નદી દક્ષિણ મધ્ય પ્રદેશના સાતપુડા પર્વતોની પૂર્વની હારમાળાઓમાંથી ઉદ્ભવે છે અને પશ્ચિમ દિશામાં વહેતી, મધ્ય પ્રદેશના નિતાર પ્રદેશમાં થઇને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં દાખલ થાય છે. મહારાષ્ટ્રમાં એ ખાનદેશમાંથી વહેતી ડેક્કન ઉચ્ચપ્રદેશ (પ્લેટો)ના ઉત્તર-પશ્ચિમ ખૂણાના પ્રદેશ એટલે કે પૂર્વ વિદર્ભમાં દાખલ થાય છે અને આગળ ચાલતા એ દક્ષિણ ગુજરાતમાં થઇને અરબી સમુદ્રના ખંભાતના અખાતને જઇ ને મળે છે. ગુજરાત નું સુરત પણ તાપી ના કિનારે જ આવેલું છે. મુગલ કાળ દરમ્યાન સુરત શહેરના મક્કા ઓવારા પરથી હજ પઢવા માટે જતા યાત્રીઓના જહાજો અહીથી જતા હતા

નામ[ફેરફાર કરો]

તાપી નદીનું ઉદગમ સ્થાન બેતુલ જિલ્લાનું મુલતાઇ છે. મુલતાઇ શહેરનું સંસ્કૃત નામ મુળતાપી છે. જેનો અર્થ થાય છે - તાપીનું મુળ. તાપીનું પ્રાચીન નામ તાપ્તી કે સુર્યપુત્રી છે.

થાઇલેન્ડમાં આવેલી તાપી નદીનું નામ ભારતની તાપી નદી ઉપરથી ઓગષ્ટ ૧૯૧૫ માં પાડવામાં આવ્યું છે.

નદીનો તટ પ્રદેશ અને ઉપનદીઓ[ફેરફાર કરો]

તાપી નદીના તટ પ્રદેશનો વિસ્તાર લગભગ ૬૫,૧૪૫ ચો.કિમીમાં ફેલાયેલો છે. જે ભારતના ક્ષેત્રફળના ૨% જેટલો છે. તાપી નદીનો તટ પ્રદેશ મહારાષ્ટ્ર (૫૧,૫૦૪ ચો.કિમી.), મધ્યપ્રદેશ (૯,૮૦૪ ચો.કિમી.) અને ગુજરાત (૩,૮૩૭ ચો.કિમી.) માં આવેલો છે.

તાપીનો તટ પ્રદેશ ઘણું કરીને મહારાષ્ટ્રના ઉત્તર અને પૂર્વના જિલ્લાઓ જેવા કે અમરાવતી, અકોલા, બુલઢાણા, વાસીમ, જલગાંવ, ધુળે, નંદુરબાર અને નાસિક માં થઇને પસાર થાય છે. મધ્ય પ્રદેશના બેતુલ અને બુરહાનપુર અને ગુજરાતના સુરત જિલ્લામાં પણ એનો તટ પ્રદેશ આવેલો છે. તાપી નદીમાં વરેલી નદીનું પાણી પણ આવે છે. તાપી નદી સુરત જિલ્લાનાં ડુમ્મસ ખાતે ખંભાતના અખાતને મળે છે.

યોજનાઓ[ફેરફાર કરો]

તાપી નદી પર બે સિંચાઈ યોજના આવેલી છે:

૧. ઉકાઇ (તાપી જિલ્લામાં)

૨. કાકરાપાર (સુરત જિલ્લામાં)

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. "Tapti Basin Station: Kathore". UNH/GRDC. Retrieved ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩.